Ma trận BCG là mô hình được sử dụng phổ biến trong các tổ chức nhằm giúp doanh nghiệp quản lý và tận dụng cơ hội phát triển, đầu tư các nguồn lực hợp lý. Qua thời gian, mô hình này càng khẳng định vị thế quan trọng và cốt lõi trong từng tổ chức.
Cùng Zoho khám phá khái niệm về ma trận BCG và cách áp dụng mô hình này vào từng bối cảnh cụ thể, giúp tổ chức phát huy tối đa các giá trị sẵn có. Khám phá ngay bài viết sau đây.
Tìm hiểu về ma trận BCG
Khái niệm về ma trận BCG
Boston Consulting Group Matrix hay Ma trận BCG chính là mô hình giúp doanh nghiệp tăng trưởng dựa trên các cơ hội phát triển của sản phẩm và dịch vụ. Mô hình được phát triển bởi Bruce Henderson (Người Mỹ) và phổ biến rộng rãi ngay sau thời điểm công bố.
Ma trận BCG được ứng dụng cụ thể trong nhiều hoạt động như lên chiến lược kinh doanh, quản trị thương hiệu, quản trị sản phẩm, đầu tư, nghiên cứu marketing, v.v. nhằm đánh giá và lên chiến lược sản phẩm, dịch vụ doanh nghiệp phù hợp thị trường hiện tại và tương lai.
Dựa trên lý thuyết mô hình, kết quả phân tích được thực hiện dựa trên nhiều yếu tố và được phân bổ thành các giai đoạn với những biểu tượng tương tứng như: Ngôi sao, Dấu chấm hỏi, Con bò sữa và Con chó.
Với mô hình này, doanh nghiệp sẽ đánh giá sâu sát tình hình thực tế của sản phẩm và dịch vụ, đưa ra các quyết định bán hàng, đầu tư hay rút lui khỏi thị trường một cách hợp lý.
Vai trò của mô hình BCG
Ma trận BCG đóng góp sự ảnh hưởng nhất định tới các quyết định doanh nghiệp theo thời gian.
Tận dụng các nguyên lý hoạt động cốt lõi từ lợi thế dẫn đầu thị trường đến ghi nhận lợi nhuận bền vững, mô hình mang đến các phân tích giá trị giúp doanh nghiệp nhanh chóng đưa ra quyết định đầu tư. Hai nguyên lý cốt lõi được đề cập bao gồm tốc độ tăng trưởng và sự đóng góp của thị trường.
Qua đó, vai trò của ma trận BCG càng trở nên rõ nét với những ứng dụng chính sau đây:
Đánh giá hiện trạng của sản phẩm và dịch vụ qua các phân khúc sản phẩm và dịch vụ chính, cũng như khả năng cạnh tranh của thương hiệu so với đối thủ.
Tối ưu hoá các nguồn lực hợp lý dựa trên việc hiểu các tiềm năng của sản phẩm và dịch vụ, đánh giá khả năng đầu tư và cơ hội đầu tư.
Thúc đẩy hoạt động ra chiến lược, tạo động lực phát triển dựa trên quá trình hiểu và đánh giá sâu thực trạng các sản phẩm, dịch vụ nhằm phân bổ nguồn lực và đầu tư hợp lý.
Ma trận BCG trong tăng trưởng doanh nghiệp
Cấu trúc và nguyên lý hoạt động của ma trận BCG là gì?
Ma trận BCG bao gồm 4 nhóm hiện trạng chính, được gọi là các hiện trạng SBU (Strategic Business Unit). Về SBU hay đơn vị kinh doanh chiến lược, đây là tên thường gọi chỉ các chức năng, sản phẩm/dịch vụ, dòng sản phẩm/dịch vụ,... của doanh nghiệp.
Ví dụ cho SBU của Zoho, chúng tôi có đa dạng các giải pháp phục vụ cho nhiều nhu cầu chuyển đổi số từ doanh nghiệp như:
Zoho CRM: Giải pháp quản lý mối quan hệ khách hàng hiệu quả với nhiều tính năng thông minh như quản lý quy trình tự động Blueprint, phân tích khách hàng chuyên sâu, và nhiều hơn nữa.
Zoho Workplace: Bộ giải pháp gồm nhiều ứng dụng con, tích hợp liền mạch hỗ trợ xây dựng email doanh nghiệp bảo mật và hiệu quả, lưu trữ thông tin an toàn và kết nối nội bộ làm việc hoàn chỉnh.
Zoho Projects: Giải pháp hỗ trợ quản lý dự án thông minh cùng nhiều tính năng hiện đại như sơ đồ Gantt, phương pháp Agile, thiết lập quy tắc phụ thuộc, phân tích cùng AI,...
Và nhiều SBU khác từ Zoho có thể được tham khảo tại đây.
Các hiện trạng SBU này được đặt tên ý nghĩa và dễ nhớ, giúp người quản trị dễ dàng mường tượng và đánh giá khi áp dụng mô hình vào quá trình phân tích. Bốn hiện trạng của mô hình bao gồm:
Hình ngôi sao (Star)
Ngôi sao đại diện cho tốc độ tăng trưởng và thị trường lớn. Với phân khúc này, các sản phẩm thường mang những đặc điểm như có sự độc quyền, tiềm năng lâu dài, mang lợi thế cạnh tranh cao so với đối thủ.
Điều này cũng đồng nghĩa, sản phẩm chính là yếu tố chính ảnh hưởng đến doanh thu và thị phần.
Với những yếu tố trên, chiến lược thường thấy trong giai đoạn này đối với doanh nghiệp là đẩy mạnh sự ưu tiên và đầu tư vào phát triển sản phẩm, cố gắng duy trì thị phần bền vững là yếu tố cần được quan tâm.
Dựa trên nguyên lý vòng đời sản phẩm, đến một giai đoạn nhất định, thị trường bão hoà sẽ đưa doanh nghiệp đi từ Ngôi sao (Star) lên giai đoạn kế tiếp là Bò sữa (Cash Cow) với các chiến lược khác được tận dụng cho quá trình phát triển.
Đối với giai đoạn này, đẩy mạnh hoạt động thâm nhập và phát triển là yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp tồn tại và đi đúng hướng.
Hình bò sữa (Cash Cow)
Phân khúc bò sữa sẽ đại diện cho những doanh nghiệp với sản phẩm, và dịch vụ mang đến các nguồn lợi nhuận, doanh thu đáng kể.
Bên cạnh đó, các sản phẩm và dịch vụ cũng được phát triển và tối ưu trong một môi trường đã trưởng thành, điều này cũng đi đôi với thực trạng thiếu đi tính sáng tạo ở sản phẩm/dịch vụ hay bão hoà trong mức độ tăng trưởng.
Với giai đoạn này, các sản phẩm đóng nhiều vai trò hơn trong việc duy trì dòng tiền để doanh nghiệp tận dụng cho hoạt động tái đầu tư, vận hành cho sản phẩm/dịch vụ mới.
Đồng thời, đây cũng là thời điểm trung gian, báo hiệu về vòng đời sản phẩm/dịch vụ có khả năng sẽ di chuyển đến ô tiếp theo trong ma trận BCG là Dấu chấm hỏi (Question Marks).
Do vậy, đối với giai đoạn này sự phát triển và tái đầu tư chính là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp phát triển và định hình tối ưu, khi các sản phẩm và dịch vụ dần bước đến giai đoạn của sự bão hoà.
Dấu chấm hỏi (Question Marks)
Với dấu chấm hỏi, giai đoạn này lột tả sự tăng trưởng cao của sản phẩm, nhưng đồng thời một vấn đề nằm ở thị phần thấp.
Đối với giai đoạn này, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị, xây dựng chiến lược phù hợp và đầu tư đúng cách để tận dụng thời kỳ tăng trưởng nhanh của sản phẩm và đẩy mạnh thị phần. Nhờ đó, sản phẩm và dịch vụ cải thiện khó khăn hiện tại và nhanh chóng trở thành những "ngôi sao" hay "bò sữa".
Tuy vậy, giai đoạn này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi sự đầu tư sai dễ dẫn đến mức độ tăng trưởng bị giảm, ảnh hưởng lâu dài.
Hình chú chó (Dogs)
Thị trường đạt đến một mức độ bão hoà, các sản phẩm và dịch vụ đều gặp thử thách trong quá trình phát triển, và gặp thách thức cạnh tranh với các sản phẩm/dịch vụ thay thế, dẫn đến tốc độ phát triển trở nên chậm lại.
Vì vậy, trong giai đoạn này, hầu hết các doanh nghiệp trở nên cẩn trọng hơn trong quá trình đầu tư và phát triển.
Với những đặc điểm kể trên, doanh nghiệp và tổ chức xác định trong giai đoạn này có thể lựa chọn các phương thức như đa dạng hoá lại sản phẩm và phát triển chiều sâu ưu tiên chiến lược bền vững, hoặc có thể thoái vốn ở ngành sản phẩm này.
Ưu điểm và nhược điểm của ma trận BCG
Trong hầu hết các mô hình phân tích và đánh giá, ưu và nhược điểm phát sinh có thể tồn tại song song do sự phức tạp và biến động của thị trường.
Hiểu và ứng dụng ma trận BCG đúng bối cảnh sẽ mang lại nhiều giá trị to lớn. Cùng Zoho điểm qua các ưu và nhược điểm trong mô hình này.
Điểm mạnh của ma trận BCG:
Dễ tiếp cận và dễ nhớ: Mô hình được hình tượng hoá qua hình ảnh các biểu tượng liên quan. Mỗi biểu tượng thể hiện một ý nghĩa trong giai đoạn của vòng đời sản phẩm một cách đơn giản nhất, nhờ đó, doanh nghiệp dễ dàng đánh giá và đưa ra các chiến lược đầu tư sản phẩm/dịch vụ phù hợp với mục tiêu chung.
Thể hiện thực trạng bao quát về sản phẩm/dịch vụ: Với các phân vùng rõ rệt, doanh nghiệp dễ dàng có góc nhìn bao quát về thực trạng và giá trị mà sản phẩm/dịch vụ đang nắm giữ trong thị trường hiện tại.
Phân tích chuyên về sản phẩm/dịch vụ: Mỗi biểu tượng đều mang ý nghĩa riêng phục vụ cho sản phẩm và dịch vụ, nhờ vậy doanh nghiệp dễ dàng đưa ra các đánh giá sâu sát với tình hình thực tế.
Mặt hạn chế của ma trận BCG:
Đơn giản và chưa phù hợp với các mô hình doanh nghiệp phức tạp: Mô hình BCG dành riêng cho phân tích sản phẩm, dịch vụ, nên khi nhu cầu nâng cao cũng như phức tạp hơn, doanh nghiệp cần cân nhắc các mô hình lớn khác như PESTEL, SWOT,... nhằm nắm bắt được toàn diện các yếu tố khác như môi trường, giá, khả năng lãnh đạo, ...
Chỉ xử lý các vấn đề hiện tại: Mô hình sẽ phân tích tốt và chính xác với các vấn đề hiện tại, nhưng không dự báo hay phỏng đoán tương lai một cách chính xác. Do vậy, mô hình thường chỉ sử dụng ngắn hạn thay vì cho nhiều mục đích bên ngoài hay toàn diện.
Cách thiết kế một ma trận BCG cho doanh nghiệp hiệu quả
Doanh nghiệp có thể xây dựng một ma trận BCG hoàn chỉnh và chi tiết bằng việc thực hiện theo những bước sau:
Lựa chọn SBU phù hợp: Quá trình tuyển và lựa chọn phù hợp giúp tập trung sự đầu tư nguồn lực, tiết kiệm thời gian và xây dựng hướng đi hiệu quả lâu dài.
Lựa chọn và xác định thị trường mục tiêu: Lựa chọn đúng thị trường mục tiêu mang đến kết quả chính xác, dựa trên định hướng doanh nghiệp.
Xác định thị phần hiện tại: Doanh nghiệp có thể ước lượng hoặc sử dụng các công thức cơ bản nhằm xác định % mà sản phẩm hay dịch vụ đó đang nắm giữ trên thị trường hiện tại.
Đo lường độ tăng trưởng: Đánh giá tổng quan các khả năng tăng trưởng của sản phẩm/dịch vụ dựa trên công thức và đánh giá nội bộ doanh nghiệp.
Xác định vị trí sản phẩm/dịch vụ trên ma trận: Dựa trên các số liệu thu thập và phân tích trước đó, doanh nghiệp thể hiện vị trí của sản phẩm/dịch vụ qua các vòng tròn tượng trưng. Kích thước vòng tròn được vẽ theo tỷ lệ thuận với doanh thu, từ đó làm các phép so sánh và đánh giá phù hợp.
Lời kết
Ma trận BCG là một công cụ điển hình giúp doanh nghiệp nhìn nhận và đưa ra phân tích phù hợp cho các sản phẩm/dịch vụ, xác định trạng thái và vị thế của mỗi SBU trên thị trường một cách đầy đủ.
Với lợi thế dễ tiếp cận, dễ hiểu và trực quan, mô hình càng được đón nhận bởi nhiều doanh nghiệp. Tuy vậy, mô hình vẫn mang những hạn chế nhất định đối với các trường hợp phức tạp, vì vậy, ứng dụng công nghệ số được ưa chuộng và đón nhận.
Được tin dùng bởi nhiều doanh nghiệp trên khắp thế giới, đến từ những lĩnh vực và quy mô đa dạng, Zoho giúp doanh nghiệp toàn cầu chuyển đổi số hiệu quả. Cùng khám phá hệ sinh thái hơn 55 giải pháp phần mềm doanh nghiệp của Zoho tại đây để có sự lựa chọn tốt nhất cho định hướng doanh nghiệp trong tương lai.
Comments